Kokeshi: het traditionele Japanse poppetje uit Tōhoku

Geplaatst door Ingrid Beyer op

EEN KENNISMAKING MET DE KOKESHI

Kokeshi zijn houten poppetjes met cilinder vorm, bolvormige hoofdjes, maar  zonder ledematen. Je komt ze in heel Japan tegen, maar ze zijn in Tōhoku geboren.
kaart van tohoku japan
In de Edo-periode maakten houtbewerkers, de kijishi, Kokeshi van de restjes hout die na het maken van kommen en dienbladen overbleven. Die werden vervolgens verkocht als souvenir aan klanten van warmwaterbronnen, de onsen. Bedoeld als gelukspoppetjes en beschermengeltjes die kinderen zouden beschermen tegen ziektes. Ze waren zo groot als een kinderhand en werden dan ook gebruikt om mee te spelen. 

WAAR KOMT DE NAAM VANDAAN?

Over de betekenis gaan verschillende verhalen de ronde, ko zou kunnen staan voor kind en keshi voor uitwissen. Dat zou erop kunnen wijzen dat de poppetjes een herinnering zijn aan overleden kinderen. Of dat zo is blijft gissen, want tot 1940 hadden de poppetjes uit verschillende plaatsen hun eigen naam zoals: kideko, dekoroko, keshiningyo en kogesumboko. Bij een officiële bijeenkomst van poppenmakers, in 1940 dus, werd besloten om één naam aan te houden en zo is de Kokeshi geboren.

DE 11 KOKESHI UIT TŌHOKU


1. De Yajiro Kokeshi uit de provincie Miyagi (Shiraishi City, Kamasaki Onsen) heeft een gestreepte baret als hoofddeksel en een kleurrijke kraag en zoom op haar kleding.
2. De Tōgatta Kokeshi uit de provincie Miyagi (Tokarita Onsen, Akiu Onsen) heeft een rode haarversiering en een patroon in meerdere laagjes van chrysant, pruim-, en kersenbloesem. 
3. Het hoofdje van de Naruko Kokeshi uit de provincie  Miyagi (Naruko Onsen) piept als je het draait. Vaak versierd met chrysanten en esdoorn blaadjes.
4. Het dunne lijfje van de Sakunami Kokeshi uit de provincie Miyagi (Sakunami Onsen, Sendai City) is makkelijk vast te houden door kinderhandjes. Het patroon op de poppetjes zijn krab-achtige chrysanten.
5. De Tsuchiyu Kokeshi uit de provincie Fukushima (Tsuchiyu Onsen, Iisaka Onsen, Nakanosawa)  hebben een kleiner hoofd, daarbovenop twee zwarte cirkels, een kleine mond, een ronde neus, een rood lint op het haar. Het lichaam is dun met een gestreept patroon.
6. Yamagata Kokeshi uit de provincie Yamagata (Yamagata City) hebben een klein hoofd met een plukje haar aan de voor-, linker- en rechterkant. Ze zijn dun en versierd met kersenbloesems en pruimen, rode bloemen en pioenrozen.
7. Zaōtakayu Kokeshi uit de provincie Yamagata (Zaō Onsen) herken je aan een neusje van twee streepjes die uiteen lopen, een stevig lichaam en een laagjes patroon van chrysanten, kersenbloesems, pioenrozen.
8. Hijiori Kokeshi uit de provincie Yamagata (Hijiori Onsen) is uit dikker hout gesneden en is soms gevuld met azuki boontjes die er een rammelaar van maken. De bloemen die erop staan zijn de chrysant en de nadeshiko.
9. Nambu Kokeshi uit de provincie Iwate (Hanamaki City, Morioka City) hebben als enige hoofdjes die 360graden kunnen draaien, ze worden daarom Kina-Kina Kokeshi genoemd. Hun versiering is minimaal.
10. Kijiyama Kokeshi uit de provincie Akita (Kawaren, Yuzawa City) hebben een hoofd in de vorm van een uitje en zijn versierd met kimono en chrysanten.
11. Tsugaru Kokeshi uit Aomori / Onyu Onsen, Oogi Onsen. Deze poppetjes zijn gemaakt uit één stuk hout en versierd met meerdere afbeeldingen, zoals daruma, irissen en pioenrozen. Dit is een jonkie binnen de Kokeshi familie en daarom vind je er zoveel verschillende stijlen in terug.

 

EEN POPULAIR POPPETJE

De populariteit van de poppetjes kreeg in de vorige eeuw maar liefst drie keer een flinke boost. Dat begon in 1928 toen Amae Tomiya "Het verhaal van Kokeshi Tatsuko" publiceerde. Hij verklaart trouwens heel simpel dat kokeshi “houten pop" betekent en verder geen betekenis heeft. Wie er ook gelijk heeft, door dit werk was er meer respect en aandacht voor de Kokeshi als volkskunst.

De tweede opleving was in 1945 na de oorlog. Japan moderniseerde, mensen kregen meer te besteden en gingen meer reizen. Onderweg namen ze Kokeshi als souvenir mee.

In 2010 werden de poppetjes, onder aanvoering van Kokeshijo “Kokeshi Girls” ook buiten Japan steeds geliefder en zo was daar de derde boost. Denk maar eens aan de Momiji Dolls, of de Kimi Dolls, die ervoor zorgden dat de Kokeshi ook hier in Nederland bekendheid kregen.

ONZE USABURO KOKESHI UIT GUMNA

In de provincie Guma ligt Shinto, een vredig dorp aan de oostelijke voet van de berg Haruna, en daar vind je de Usaburo Kokeshi-fabriek. Het ligt twee uur rijden ten noordoosten van Tokyo, omringd door bergen begroeid met bomen die perfect hout leveren voor de productie van Kokeshi. Zo groeien er de kornoelje, een hoge loofboom met een witte schors en subtiele nerf, de keyaki, een boom uit de iepenfamilie waarvan het hout een prachtige nerf heeft, maar ook de welbekende kastanjebomen, kersenbomen en Japanse cypressen.

Usaburo kokeshi
Kokeshi uit Gunma zijn moderne poppetjes die ze Sosaku Kokeshi noemen.
De Usaburo kokeshi-fabriek gebruikt het hout van de kastanje en keyaki. en maakt de poppen in drie delen: het lichaam, het gezicht en het haar. Na montage worden de kokeshi vervolgens op een standaard geplaatst en langzaam met de hand beschilderd. Je kunt de fabriek bezoeken en dan zie je dat het personeel langzaam, laagje voor laagje, in detail de poppetjes tot leven wekt.

We hebben op dit moment drie van deze schattige Kokeshi in ons assortiment, er komen er vast nog meer bij! Wat is jouw favoriet? Kijk snel hier.


Deel dit bericht



← Ouder bericht